De laatste jaren heb ik een groeiende fascinatie en liefde ontwikkeld voor de duisternis – in al haar facetten. Ik ben gaan houden van het proces van afbraak, van de dood. Ik ben gaan houden van de donkere nachten in de winter hier op het platteland. Ik ben gaan houden van mijn menstruatie, het prachtige proces van loslaten. Ik ben gaan houden van rust en inkeer.

Ik kijk best uit naar de dood. Het voelt als een ultieme verbinding met het leven. Alsof ik met mijn lichaam, geest, en ziel of waar ik ook uit besta, oplos in het geheel. Het idee in de donkere aarde te liggen voelt geborgen: kleine diertjes knabbelend aan mij, mijn stoffelijke resten opruimend. Doodgaan is rust, niks hoeft meer, ik hoef niemand meer te zijn, ik ben één met de natuur. In een Japanse mangaserie over Scandinavië werd de dood ook wel omschreven als de ultieme vorm van liefde (link naar de sketch):

“He is dead, and therefore more beautiful than anyone alive. You might say he is love itself. For you see… he will not hate, nor kill, nor steal. Don’t you find that wonderful? His body will be abandoned here… and his flesh will feed the beasts and insects. He will be blown about by the wind… and pelted by the rain… and he will not raise a single word in complaint. It is death that completes a man”. 

Belang van rust

Mijn fascinatie voor de dood is ontstaan met mijn verlangen om meer te weten te komen over mijn menstruatiecyclus, omdat ik veel buikpijn had. De verdieping in mijn cyclus bracht mij inzichten over de urgentie van rust in het leven. Onze menstruatiecyclus nodigt ons elke maand weer uit om te rusten, te bezinnen en los te laten. De tijd van de bloeding is de tijd van inkeer en het verwerken van alle prikkels die door de cyclus heen zijn binnengekomen. Het is een fase waarin het kaf van het koren gescheiden wordt en duidelijk wordt waar ik mijn energie aan wil besteden en wat ik weg wil uit mijn leven. Het is een tijd van op mezelf zijn, mijn huisje opruimen, foto’s uitzoeken, wandelen in de natuur. En dan, na een week, kom ik op verrassende wijze weer ‘tot leven’.

Veel van mijn vrienden of naasten begonnen daarnaast burn-outklachten te ontwikkelen, variërend van milde klachten tot zware depressie. Ik ben opgegroeid met depressie dichtbij in de familie en dat heeft mij altijd doen realiseren dat zelfliefde een groot goed is. Mijn behoefte aan rust enerzijds en mijn plichtsgevoel van productief zijn anderszijds begonnen te schuren en in kleine stapjes ontdekte ik steeds meer dat mijn behoefte aan meer tijd en ontspanning eigenlijk heel gezond was. Opnieuw werd ik hierin bevestigd door de groeiende mentale gezondheidsproblemen onder leeftijdsgenoten. Als mijzelf pushen tot gevolg zou hebben dat ik helemaal op zou branden en mijn levenslust zou verdwijnen, dan was (en is) het zaak dat ik luister naar die borrelende behoeftes diep in mij.

Cyclisch leven

Zo kwam ik ook terecht bij het concept van ‘cyclisch leven’. Dit gaat niet alleen over de menstruatiecyclus, maar is een opvatting dat we überhaupt in cycli leven. We willen heel graag van onszelf dat we een soort constant prestatievermogen hebben, maar cyclisch leven gaat er vanuit dat we ‘winters’ en ‘zomers’ hebben. We hebben fases van presteren, energie, naar buiten gericht zijn – en we hebben fases van rust, bezinning en inkeer. Beide fases zijn hard nodig en hebben hun eigen krachten. Samiye van Rossum (Vrouwenwijs) verwoordde mooi in haar online cursus over cyclisch leven dat duisternis een kracht op zich is, en niet alleen het gebrek aan licht. Duisternis is de kracht van loslaten en laten borrelen. Een kracht van overgave en vertrouwen. Een kracht van niet-weten, maar voelen. Niet de kracht van ‘doen’, maar van laten gebeuren. Het is een fase waar je geen controle hebt, waar je niet in actie komt of een richting bepaalt zoals in de zomerse fase. Het is juist een fase waarin je onderbewuste ruimte krijgt om zich te ontwikkelen. 

Winter

Doordat ik me steeds meer ging verdiepen in deze processen werd het belang van de duisternis me ook steeds duidelijker. Ondertussen maakte ik mijn eerste winters mee in mijn stacaravan op het platteland, en dat was confronterend. Het eerste jaar woonde ik er nog met mijn zus, maar het jaar daarop (2021/2022) was ik alleen. Het is hier pikdonker – je ziet dus veel sterren – want er is geen verlichting in de tuin of op straat. De kou is confronterend, want ik stook op hout en moet dus meer moeite doen om het warm te krijgen. Stel je voor: je hebt een leuke avond gehad en komt ‘s avonds thuis in een klein huisje waar het vochtig, koud en pikdonker is. Ik kon me daarin best eenzaam of neerslachtig voelen.

In januari ging mijn relatie bovendien uit, stopte ik met mijn baan die ik helemaal niet meer leuk vond, en zaten we vol in de coronalockdown. Dat was echt een dieptepunt voor mij. Ik voelde me echt compleet.. verloren. Ik had veel last van negatieve gedachtes, moedeloosheid, wanhoop, neerslachtigheid, verveling. Dat ging gepaard met een laag zelfbeeld en géén idee hebben van welke richting ik op wilde. Met Rianne Collignon (natuurcoach) die ik op Instagram volgde ging ik een klein project aan die gerelateerd was aan de Heilige Nachten.

De Heilige Nachten is een fase van een aantal weken rondom kerst die eigenlijk die duistere kant van het jaar symboliseren. Men zegt dat de zon dan stilstaat en het eigenlijk ‘de tijd tussen de jaren’ is. Een enorm donkere fase, die eigenlijk pas eind januari weer echt eindigt. Eind januari merken we weer dat de dagen daadwerkelijk wat langer worden en de diepste duisternis voorbij is. Rianne gaf de deelnemers een aantal zelfreflectieopdrachten in deze donkere tijd om uiteindelijk een ‘nieuwjaarsessentiebrief’ naar onszelf te kunnen schrijven. In plaats van nieuwe voornemens op 1 januari, verschoof zij deze naar 1 februari. Ik vond dit heel bevrijdend! Januari was namelijk echt mijn dieptepunt en ik moest eerst echt nog door die diepte heen voordat ik stappen naar het licht kon zetten.

De uitspraak van haar die me er in die periode het meest doorheen heeft geholpen was: ‘de winter is een periode van het uithouden van het niet-weten’. Door deze realisatie, kon ik in kleine stapjes mijn angst voor de toekomst loslaten. Door deze uitspraak besefte ik: alles lijkt nu duister omdat alles nog onduidelijk en duister ís. Ik kan nu niet bepalen hoe de toekomst eruit gaat zien en of deze lichter zal zijn dan nu, ik kan daar alleen maar op vertrouwen. Ondertussen moet ik accepteren dat ik dat dus niet kan weten: het uithouden van het niet-weten. Wat een knap staaltje omdenken! De winter is écht het uithouden van het niet-weten en juist die donkere processen hun werk laten doen. Laat het maar even donker zijn, dat is nodig.

De dood

En inmiddels is de donkere helft van het jaar alweer van start gegaan. Oktober is de ultieme maand van de dood en aan het eind van de maand vereren we als het ware de dood en de doden. We staan stil bij onze sterfelijkheid, waar we de komende maanden zo mee geconfronteerd zullen worden. En ik kijk er naar uit. Sinds de donkere winter van vorig jaar ben ik me vertrouwder gaan voelen met de dood. Ik heb dit jaar zelfs veel dode dieren om me heen gehad: mijn eerste haas gevild, mijn eerste buizerd opgezet. Dode muizen is hier dagelijkse business en ik ben bezig met de cursus ‘doodgaan voor beginners’ van Claudia Crobatia waarin ik mijn ultieme dood moest visualiseren. De dood begint een vriend van me te worden. Ik heb inmiddels ook een stervensboekje waarin ik mooie uitspraken heb opgeschreven die voor mij over de dood gaan, en wensen voor mijn begrafenis en afscheid. Ik begin dode dieren, processen van afbraak, en het feit dat alles ooit sterft en voorbijgaat opeens te waarderen.

En het mooiste? Nu de dood steeds vertrouwder voelt, lijkt het leven steeds betekenisvoller te worden. Ik begin steeds meer te accepteren dat ik op een dag doodga: misschien morgen, misschien over 60 jaar. Alles sterft, en alles komt opnieuw tot bloei: zo ook ik – in welke vorm dan ook. En dat zet het leven ultiem in perspectief. Het doet er allemaal niet zo toe, het hoeft niet allemaal zo groots, ik hoef niet het beste uit mezelf te halen. Uiteindelijk wil ik gewoon genieten van het nu totdat de dag aanbreekt dat ik zal sterven.